KurdishCinema

Kürt sineması ve Bahman Ghobadi

Devrim Kılıç / 7 Ocak-2006

Son yıllarda özellikle İran ve Türkiye'de üretilen sinema filmleri
Kürtler'i cinema alanında dünya ölçeğine taşıdı. Çoğunluğu Kürt
yönetmenlerce yapılan bu filmler bir Kürt Sinema Hareketi’nin
kilometre taşlarıdır. Sinema duygulari, düsünceleri,  tarihi kısaca
hayatı görüntü ve ses aracılığıyla film formatında kitlelere aktarma
sanatıdır. Sinemanın özgürleşme sürecindeki biz Kürtler açısından
çok gerekli olduğunu düsünüyorum. Bu nedenle sinema alanında
yapilan ve yapilacak Kürdili filmlere ilgi ve saygı duymak gerekir.

Yılmaz Güney'den sonra uzun bir süre ekranlara Kürt olarak yansıma şansı bulamayan Kürtler,
özellikle İranlı Kürt yönetmen Bahman Ghobadi'nin filmleri (Sarhoş Atlar Zamanı, Irak’ta
Terkedilmiş ve Kaplumbağalar da Uçar) ve yine İranlı Samira Makmalbaf'ın Kara Tahta filmi ile
uluslararası alanda film elestirmenlerinin ve izleyicilerinin dikkatini çekmeyi basardılar. Bu
yönetmenlere ek olarak Türkiye'den Yeşim Ustaoğlu, Kazım Öz ve Handan Ipekçi'nin yaptıgı
filmlerin uluslararası alanda ödüller toplaması da olumlu bir gelişmeydi. Ozellikle Kazım Öz'ün Ax
filmi ile Handan Ipekçi'nin Büyük Adam Küçük Aşk filmleri hem bicim hem de konu olarak Kürt
sineması açısından umut vaat etmektedir.

Ghobadi Kürt gerçekliğini yansıtmaktadır

    Bahman Ghobadi’nin filmleri hem konu, çekim teknigi (omuzdan
    cekim) , amator oyuncu kullanımı ve yönetmenin neo-realist tarzı
    açısından dikkat cekmektedir. Ghobadi filmlerinde mümkün
    oldugunca gerceklige sadık kalmaya calişmakta, Kürt gerçekliğini
    doğal bir ortamda, dogal oyuncularla adeta bir belgesel tadında
    yansıtmaktadır. Onun filmlerinde Kürtlük’e ve Kürdistan’a ait birçok
    özellik ekranlara yansımaktadır. Ghobadi Kürdistan cografyasını
oldukça etkili şekilde yansıtmakta, bu cografya üzerinde yaşayan Kürtler’in yasadiği acıları,
sıkıntıları, zorlukları yansıtırken insanların günlük hayatlari üzerine filmlerini inşa etmektedir. Onun
filmlerinde Kürtler ezilen ama yaşama sevincini kaybetmemiş bir halktir.

Ghobadi’nin filmlerinin en önemli yanı Kürt coğrafyasının bölünmüşlüğüne dikkat çekmesidir. Tüm
filmlerinin bir şekilde sinir ve tel örgu gürüntüsüyle bitmesi, olayların ya sınırların iki yakasında veya
sınır yakınlarında gecmesi, diyalogların sınırlar ve mayınlar üzerine olması, Ghobadi sınır
olgusunu filmlerinde bir metafor olarak kullanarak Kürdistan’in bölünmüşlügüne işaret ettigini
göstermektedir.

Ghobadi’nin tüm filmleri izleyicilerde Kürtler’e yönelik bir sempati uyandıracak şekilde
kurgulanmıştır. Ghobadi’nin filmlerini izleyen herhangi bir izleyici ister istemez Kürtler’in içinde
bulunduğu zorluklar uzerinde düşünmekte veya Kürtler’in yaşadiklari cografyanın güzelliği ve
insanların direngenligi karşısında büyülenmektedir. Ghobadi’nin üç uzun metrajlı filmi de bir Kürt
tarafından, Kürt perspektifiyle yapilmis filmlerdir.

Onun filmlerinde Kürt coğrafyası her yönüyle yansıtılmaktadır; yüksek karlı daglar, soğuk iklim,  
savaşın, mayınların ve sınırların Kürtler üzerindeki etkisi, Kürt müzigi, insanların giyiniş biçimleri,
düğünler, cenazeler, en zor koşullarda bile ortaya çıkan komik durumlar vs. Ghobadi Kürt ve
Kürdistan gerçekliğini; Kürt kültürü ve yaşamını filmlerinde yansıtarak tüm dünyaya gösterme
kararlılığındadır. Ghobadi’den önce uluslararası alanda aynı derecede etki yapmiş tek Kürt
yönetmeni Yilmaz Güney’dir. Yilmaz Güney’in Yol ve Sürü filmlerinde Kürt gerçekliği belirli bir
dereceye kadar yer alsa da, dönemin kosulları gereği Kürt dili bu filmlerde kullanılamamıştı. Yol
filminde “Kürdistan” yazısı ekranda belirse de yasaklamalar nedeniyle sinema izleyicileri bu filmi
izleyememiş, gösterime girdiği zaman bile bu yazı filmden çıkartılmıstı.

Ghobadi’nin sinemasal faaliyeti ve uluslararasi başarısı doğmakta olan Kürt Sineması’nın motor
gücüdür. Ghobadi’nin filmlerinin yanı sıra son zamanlarda İran, Türkiye, Irak ve diasporada çekilen
-hepsi Ghobadi’nin filmleri kadar Kürdi olmasalar da- Kürtler’le ilgili filmler Kürt Sineması’nın
oluşmasina büyük katkı sağlamaktadır. İran’dan Blackboards (Kara Tahta), Legend of Love (Ask
Efsanesi), Black Tape (Kara Kaset), The Wind Will Carry Us (Ruzgar Bizi Tasiyacak); Türkiye’den
Büyük Adam Küçük Aşk, Fotoğraf, Uzak, Toprak, Güneşe Yolculuk, Irak’tan Jiyan ile diasporada
cekilen Votka-Limon dikkate deger filmlerdir.

“Kro Kürt” dönemi kapanıyor

Kürt sinemasının nasıl tanımlanması gerektiği konusu bir tartışma konusudur. Bir filme Kürt filmi
demek için dil mi, konu mu, yönetmen mi ya da hepsi mi göz önüne alınacaktır. Bu durum hala
tartişmaya acıktır. Büyük Adam Küçük Aşk filmi Türkçe olmasına karsın konu açısından Kürdili’dir,
Kürtler’le ilgilidir. Kürtçe de bu filmde kısmen kullanılmıstır. Kürt filmleri uluslararası alanda
yapıldıkları ülke baz alınarak o ülkenin filmi olarak kabul edilmektedir. Örneğin Bahman
Ghobadi'nin filmleri katıksız Kürt filmleriyken, İran sineması başlığı altında sınıflandırılmaktadır.

Kurt sinemasının önünde daha katedeceği uzun bir yol vardır. Diasporada yapilan Kürt Film
Festivalleri bir Kürt Sinema Hareketi'nin ya da olgusunun oluşmasi ve kabul edilmesi açisindan
olumludur. Kürt filmleri ve sineması birgün mutlaka hakettiği degeri bulacak, filmlerde karekterler
daha fazla Kürtce konusacak, mekanlar daha gercekci olacaktır. Kürt karekterler "kro" ya da "dogu
şivesi ile konusan Türkler" olmaktan çıkıp daha fazla kendileri olacak bu da Kürt kültürüne onemli
bir katkı olacaktır.

Daha fazla ve nitelikli Kürt filmleri görme umuduyla…

e-posta: kurdishcinema@hotmail.com


Devrim Kilic'in tüm yazilari:

1-Kültürel onyargilarin elestirisi ve sevginin kutsanmasi
2-Carpici bir belgesel: Can Baz
3-Kürt film festivalleri
4- Si u Ba: Ruya mi gercektir gercek mi ruya?
5- Türk sinemasind Kurtler
6- Kürt filmini nasil tanimlamali?
7- Yılmaz Güney'in Kürtlüğü
8- Kürt sineması ve Bahman Ghobadi
9- Dünyalar Arasında

Makaleler

Çarpici bir belgesel
örnegi; Can Baz

Yılmaz Güney'in
Kürtlüğü

Özgürlesme sorunu ve
sinema

Dersim 38

David ve Leyla:
Kültürel önyargilarin
elestirisi

Gölgenin sesi: Si u Ba

David ve Leyla

Si u Ba (Gölge ve
Rüzgar)

Kürt düsmanligi
üzerine bir film

Nergisler Açmali

Ilk feminist Kürt filmi

Ilk Kürt filmi Zere

Türk Sinemasi'nda
Kürtler

Yilmaz Güney'le
röportaj

Yusuf Yesilöz ile
röportaj

Kürtlerin acilari
beyazperdede

Kürt sinemasi gelisiyor

Kürt Sinemasi ve
Bahman Ghobadi

Kürt filmini nasil
tanimlamali?

Dünyalar arasında

Gül-i Zare