Dersim 38

Güler Yıldız *

“...tarihin altında kalanlara, tarihi altüst edenlere…” diye başlıyor Dersim
38 belgeseli… Dersim’de 1938’de gerçekleştirilen sindirme ve yok
etme harekatının detaylarına bakıyoruz. Fonda Metin Kemal Kahraman’ın
suya ve dağlara ad koyan ağıtları var. Bir dram koridorundan geçeceğiz
zaten, müzikler koridorun uzamasına neden oluyor.

Yaşlı bir adam, Haydar Amca, “kamerayı kapatırsanız konuşurum” diyor. Konuşursa yeniden
yıkıma ve kıyıma uğratılmaktan korkuyor. Genciz işte, ne anlamı var ki bu korkunun diyoruz.
Hayır, korkmakta haklı olduğunu anlıyoruz, belgeselin içinde kaybolmaya başladıkça…

“Şimdi bu Kemal Paşa, ama kapat haaa!” diyor yeniden Haydar Amca. Kapanıyor kamera,
başlıyor uzun bir ağıt…

Onlar konuştukça yüzlerindeki yankıyı okuyor ve dokuyor bellek denilen marifet. “Munzur’un üzeri
cesetlerle doluydu…” Görüyoruz ama inanamıyoruz… Evliya evliya gezen Dünya ana gerçeklerin
kapısına da uğramış ama yanıt alamamış yaşadıklarına. “Halk halka ağlasın” temennisine
sığınmış en son.

Halk halka ağladı mı gerçekten? Geçmişe tahammülü olmayan bir halk, geçmişine saldırdığı
diğer halkı anlamak istedi mi ya da?

Çocukluğumuzun geçtiği asker mahalleleri düşünüyorum ve sırtımızı övgüyle Dağ Mahallesi’ne
dayayışımızı seviyorum. “Unutmayın bu derdi” diyor Dünya Ana yine, “bunu unutmayın…”

    Dersim’e 1935-36’da yapılan yolların ve köprülerin yalnızca bir
    zulme uzadığını düşünmek, Dersim’i yeniden şekillendirmek için
    bir temizlik yapılacağını İsmet İnönü imzalı resmi yazılardan
    okumak… “Şark Çıbanı”nı patlatmak, kanatmak ve temizlemek…
    Resmi tarihin hiçbir sayfasında değinilmeyen Dersim harekatının,
    Beşikçi’nin tespitiyle gerçek bir jenoside dönüştürülüşünü
    dönemin gazetelerinde atılan zalim manşetlerden öğrenmek…

Saf Türk olmayanlara bu ülkede hizmetçi ve köle olma hakkı veren bir Adalet Bakanı’nı atlayarak
tarih dersinden on alarak sınıf geçmek…

“Kavramların eksik olduğu yerlere sözcükler tam zamanında yetişir...” Yetişiyor da… Önce
ayaklandırmak için kışkırtıyorsun; ardından “bak, ayaklandı asiler” deyip imha amaçlı
saldırıyorsun… Oysa Dersimliler devleti yol ve okul olarak görüyor. Öğreniyor ki devlet, aynı
zamanda cana ve mala kastedebilen de bir şey… Devlet kavramı o zaman anlamını yitiriyor ve
zulmü anlatan sözcüklerle aynı anlama gelmeye başlıyor.

Ekmek istediği köylünün güzel eşini de isteyen askerleri öldüren bir adam, katliamın ilk çırasını
tutuşturuyor. Yakalandığında öldürüleceğini bilen köylü, ardından köprüyü yakıyor, köprünün
yangını dağlara bulaşıyor ve Abdullah Alpdoğan’ın emriyle yangın, evlere sıçrıyor. Zaten devletin
istediği de bu… İmha sürecini hızlandırmak için gereksinme duyulan bahane kendiliğinden
yaratılmış oluyor: “Dersimli köylü asker öldürdü!”

Sonrası gözlere sinen korku ve dehşetin fotoğraf kareleri sadece…
“Laç deresinde vurulmuştu o, ölmüş, öldürülmüş, asker gitmiş ki
çocuğu etrafında dolanıyor. Kayınbabam anlattı, o zaman askerin
milisiymiş, çocuk etrafında dolanıyor, gidip annesinin memesini
emiyor, memeleri dışarı çıkmış ya, gidip biraz emiyor, sonra geri
dönüp kumda oyun oynuyor, sonra dönüp tekrar meme emiyor.
Askerlerin başındaki subay “yazıktır karışmayın, o zaten kendi
halinde ölür” diyor. O subay orada karışmamış çocuğa. Biraz
uzaklaşınca arkadaki askerin biri çocuğu süngüleyip, nehre fırlattı.”

Rivayete göre derler ki, komutan bu olaydan sonra kalp krizi geçirip, oracıkta ölüverir… Ağrının
asılı kaldığı yerdir kalp çünkü…

Çayan Demirel’i ve belgeselin kurgusunu yapan Ali Haydar Güler’i, belgeselin danışmanı Ali
Naki Gündoğdu’yu, belgeselde emeğini esirgemeyen Burak ve Koray’ı bir Dersimli olarak
kutluyorum.

Orada, kütüphanede sararmış gazete başlıklarından ve yaşlanıp da belleği diri tutan Dersimli
yaşlılardan derlediği travmatik hayatın özetini sundular bize… Temennimiz “İstanbul l001
Belgesel Film Festivali”nde bu çabanın anlam kazanması...

Dipnot: “Gerçeğin üzerindeki örtüyü kaldırmalı sözlerimiz...’

guleryildiz@gmail.com

kaynak: www.yeniozgurpolitika.com
Makaleler

Hollywood'a karşı
alternatif sinema

Bir kuşağı anlamak /
Ewrehmun Baydemir

Bahoz Fırtına üzerine /
İsmail Beçikçi

Mansur Tural ile ‘Orası
Soğuk' filmi üzerine
söyleşi

Kürlerle Türk Sineması
/ Müjde Arslan

Bahman Ghobadi ve
Sisin Metafizik
Sineması / Kamuran
Çakır

Kürt sineması için ortak
bir strateji arayışı

“Pars - Narkoterör”ün
Kürtçe Dil Politikası /
Omer F. Kurhan

Bir hatırlama çabası: 38
Belgeseli üzerine

“Kürt sineması
estetikten ödün
vermemeli” / Medet
Dilek'le röportaj

Hüseyin Karabey'in
'Gitmek' filmi gösterime
giriyor

Kürtlerin haklı davası
için...

2007’de Kürt Sineması
/  
Devrim Kılıç

"Kürt Sineması
gelişmeye açık"

"Kürt sinemacıları
cesaretlendiriyoruz"

Kürdistan artık çok
‘yakın’

'Trajedilerin hepsi
senaryo oldu’

1. Paris Kürt Film
Festivali başarılı geçti

Yeni bir film " Phêti " /
Caner Canerik

Kağıtçılar:  “Doza we,
dozame ye“ /
Medet
Dilek

Belçim Bilgin'le
röportaj:
Kürt değerleri
ile büyüdüm

Dol: Güzel bir konunun
kötü anlatımı

Nazmi Kırık sınırları
aşıyor

Bir gün şehre bir film
gelir

Jalal Jonroy: 'Kürtler'in
sinemaya ihtiyacı var'

Genç yönetmen Buket
Aydın’dan iddialı bir
belgesel : İnsan-i Kamil

Gerçekliğin karanlık şiiri

Bir sürgün sineması
olarak Kürt Sineması:
Kendini sesini
görmek

Belgesel-kuşku ilişkisi

Gönül Yarası: 'Son
Mohikan’dan 'Gece
Bekçisi’ne, ya da ‘Genç
Kız ve Ölüm’ü Beklerken

Öfkeli ve özgür
yönetmenler

Nasıl bir sinema?

Sarhoş Atlar Zamanı
filminin dramatik
çözümlemesi

Caner Canerik'ten
çarpıcı bir belgesel:
Was

Bir yaraya parmak
basmak istedim

Yangında filizlenen
çiçek

Ünlü İtalyan yönetmen
Passolini

Kameramı kırsalarda
film çekeceğim

Kürdistani bir sinema
yaratmamız gerekiyor

Sessizlik kelimelerden
daha fazlasını anlatır

Ghobadi'nin Altın Lale
yolculuğu

Diyarbakır'da Kürt Film
Festivali

Çarpici bir belgesel
örnegi; Can Baz

Yılmaz Güney'in
Kürtlüğü

Özgürlesme sorunu ve
sinema

Dersim 38

David ve Leyla:
Kültürel önyargilarin
elestirisi

Gölgenin sesi: Si u Ba

David ve Leyla

Si u Ba (Gölge ve
Rüzgar)

Kürt düsmanligi üzerine
bir film

Nergisler Açmali

İlk Kürt filmi Zere

Türk Sinemasi'nda
Kürtler

Yilmaz Güney'le röportaj

Yusuf Yesilöz ile
röportaj

Makale Arşivi  >>>

Kürtçe
Ziyaretçi Defteri
KurdishCinema