Kürt sinemasında karekterler problemi

KurdishCinema / 19 Mart 2009                               

Kamuran Çakır

Romantizmin büyük probleminin mekân içerisinde karakterler yaratmak
ve realizmin ise karakterlere mekân yaratmak olduğu bilinir.  Karakterler
daima kendileri tarafından çevrelenen ve kendilerinin de tarafından
çevrelendiği bir iç-dış dinamizmi ile var olurlar. Bu dinamizmin
sinemadaki varlığını da analiz etmek gerekiyor. Karakterin ‘gündelik
kişiden’ farkı, kendisinin sinemanın zaman-mekân diyagramı içerisinde var olmasıdır. Karakter
mekânsal ve zamansal vektörler içerisinde filmik bir alanın oluşması anlamına gelmektedir. Bu
alanın varlığı içerisinde karakter, ‘gündelik kişinin’ teknik cihazların dolayımı içerisinden
geçmesi ile oluşmaktadır. Bu dolayımın ekseninde kendisini ‘gündelik kişiden’ ayırt
edebildiğimiz karakteri tasnif etmek ve onu filmik bir malzeme olarak adlandırabilmemiz
gerekmektedir.
Kürt sineması bağlamında karakterler sorununu ele almak Kürt sineması üzerine de oldukça
yeni bir düşünme faaliyeti anlamına gelmektedir. Bu metnimizde Kürt sineması içerisindeki üç
karakter tipini tasnif edip analiz etmeye çalışacağız. Kürtlerin sözlü edebiyat geleneği içerisinde
romantizmin güçlü izleri gözlemlenebilir. Kürt söylenceleri başlı başına mitsel karakterler
üzerine kurulmuştur. Gilles Deleuze’ün kahramanların, halkların kendilerini inşa ettikleri
süreçler içerisinde ortaya çıktıkları şeklindeki gözlemi hatırlanacak olursa, Kürtlerde bu sürecin
uzunluğu ve derinliği bağlamında, Kürtlerin güçlü bir kahramanlar söylencesine sahip olduğu
kestirilebilir. Tasnifimizde ilk sırayı alacak olan sanırım kahramanın tipolojik varlığı olacaktır.
Buna verilebilecek en iyi örnek Halil Uysal sineması olabilir. Bu sinema tamamıyla
kahramanların sınır durumlardaki varlığını ve direnişini ele almaktadır. Elbette bizler tasnif
çabamızı kahramanın tipolojik varlığının ötesine dek ilerletmeliyiz. Çünkü Kürt sinemasında
karakter ‘kahramanın tipolojik varlığından’ daha çetrefilli bir düzlemde dallanıp budaklanmış bir
durumdadır.  
Tasnifimizin ikinci sırasını müzikal karakterlere ayıracağız. Kürt sineması, Kürt
sözlü edebiyatı ile ilginç bir yakınlık içerisindedir. Örneğin Bahman Ghobadi
karakterlerinin müzikal yoğunlukları tıpkı sözlü edebiyattaki karakterlerin
müzikal yoğunlukları ile yan yanadır. Müzik başlı başına Kürt kültür dünyasının
güçlü bir ifade aracıdır. Bahman Ghobadi’de karakterlerin doğrudan müzisyen
oluşları ilgi çekicidir. Film boyunca karakterlerin müzikal bir söylem içerisinden
kendilerini özgürleştirmeye yönelik güçlü talepleri gözlemlenebilmektedir.
Müzik, Bahman Ghobadi sinemasında belgeselden kurguya geçişte kurgu ile
kurulan ilişkide kendisine başvurulan bir referans gibi durmaktadır. 1999
yapımı ilk uzun metrajlı filmi olan Zamani barayé masti asbha - Sarhoş Atlar
Zamanı’nda karşımıza çıkan sisin acımasızca örttüğü bir dünyadır. Bu dünyada müzik henüz
dekoratif bir unsur halindedir. Müziğin oluş halindeki doğrudan varlığını bizler tamamıyla 2002
yapımı Gomgashtei dar Aragh - Anavatanımın Şarkıları adlı ikinci uzun metraj filminde
gözlemleriz. Artık müziğin kendisi bir yazgı haline dönüşmüştür. Müzik kendisi ile birlikte
etrafındaki varlıkları ölümün ve yaşamın zamansızca dansına davet etmektedir. Müzikal
karakterlerin bu derece yoğun kullanımına Kürt sinemasında şu ana dek en iyi örneğe Bahman
Ghobadi sineması içerisinde gözlemlenebilmektedir. Ghobadi 2006 yapımı Niwemang - Yarım
Ay adlı filminde de benzer şekilde doğrudan müzisyen karakterler ve süreç içerisinde müzisyen
haline gelen karakterler inşa etmeye devam etmiştir.




















Kürt sinemasında bu şekilde karakterin müzikal oluşları bir yönüyle oldukça ilgi çekici olmakla
birlikte bir diğer yönüyle ise artık kendisini doyum noktasına getirmiş bir temayül haline gelmiş
durumdadır. Dünya sinemasında karakterlerin bu tip müzikal oluşları daima ilgi çekmiştir.
Müzisyenler bir dönem sinemanın en ilgi çekici teması iken artık yerini müzikal sekanslara
bırakmış durumda. Müzik, işitsel parçaların hissi bir düzenlemesi gibi ele alınmaktadır.
Gündelik hayatımız içerisindeki sıradan bir ses, kodlanmış bir müzikal ses gibi filmik unsur
içerisinde kullanılabilmektedir. Kürt sinemasında maalesef bu düzeyde bir ses katmanı
düzenlemesi ile karşılaşmak henüz mümkün değil. Bunun dışında kültürel müziklerle
desteklenmiş bir ses katmanı hala yaygın bir kullanım halindedir. Sanırım bu bağlamda Kürt
sinemasında ses katmanının kullanımının oldukça yetersiz olduğu gözlemlenebilir.    
Tasnifimizin üçüncü sırasını Hiner Saleem sinemasında karşımıza çıkan poetik karakterlere
ayıracağız. Bu tip karakterlerin en önemli özelliği
mekânı ve zamanı şiirsel bir yoğunluğun içerisinde
var etmeleridir. Karakter bir rüzgâr gibi etrafta
esmekte ve kendisi ile birlikte zamanı ve mekânı
sürüklemektedir. Andrei Tarkovsky’nin Stalker’i ve
Andrey Rublov’u bu tip karakterlere verilebilecek en
iyi örneklerdir. Karakter kristal bir nehir gibi akarken
filmin kendisini etrafında örmektedir. Elbette bu
oldukça güç bir sinema tipidir. Çünkü filmi kendi
içinde kristalleştirebilecek bir dinamiğe ihtiyaç
vardır. Poetik karakter bu bağlamda oldukça güç
bir sinema faaliyetinin ürünüdür. Kürt sinemasında
Saleem’in bu tipten bir çabası olduğu 2003 yapımı
Votka Lemon adlı filmi ile gözlemlenebilir. Zira Saleem’de karakterin poetik varlığını diğer
filmlerinde yeteri düzeyde görmek mümkün değil. Sanırım Saleem açısından karakter poetik
olmaktan ziyade gündelik hayatın saçmalıkları ve zorbalıkları etrafında absürdleşmiş bir
haldedir. Poetik karakterde olan soruları ve arayışları Saleem’in absürd karakterinde bulmak
mümkün değil. 2005 yapımı Sıfır Kilometre’de Kürt Ako’nun kendisine anlam vermekte
güçleştiğimiz, durmaksızın hareket halindeki varlığı, çığrından çıkmış askeri bir zorbalığın
yarattığı absürd bir tipolojidir. Saleem sinemasında karakter daima ekonomik, askeri ve benzeri
sorunların etrafında absürd bir varlık halinde inşa edilmektedir.
Kürt sinemasında henüz karşılaşamadığımız başka karakterlerden de söz etmek mümkün.
Örneğin kara filmlerin ve bağımsız sinemanın dedektif ve femme fatale tipleri. Kürt sinemasında
henüz ‘ölümcül yüzlerle’ karşılaşamadık. Elbette Ghobadi birçok ölümcül çocuk yüzleri üretti.
Fakat henüz ölümcül kadın yüzlerine rastlamak mümkün değil. Yani kendileri ile birlikte bizlerin
ışığı ve karanlığı, yaşamı ve ölümü yani tümüyle sinema hayat bağlantısını yeniden
kurabileceğimiz ölümcül kadın yüzlerin…

* 06 Mart 09-İstanbul  
 
Haberler

Hewiti: Kumalık. Müjde
Arslan'dan yeni bir film /
Caner Canerik

Yakın planda Kürtler var

Kırmızı kalemle çizilen
insanların öyküsü

Transasia Express
belgeseli İsviçre'de
gösterime giriyor

Köln 2. Kürt Film Günleri

Bern Kürt Film
Festivali'ne hazırlanıyor

Close-Up Kürdistan
İstanbul'da

Genç yönetmen Erol
Mintaş

Şirin Cihani'ye İtalya'da
ödül

KurdishCinema.com'dan
senaryo ödülü

Kürt yönetmen Kalifa'ya
ödül

"Hayatın Tuzu" filmi
izleyiciyle buluştu

Butimar'a 9. Türkiye
Eczacılar Kongresi Kisa
Film Yarışması'nda
birincilik ödülü

Pirdesur Fransız Kültür
Merkezi'nde

Gitmek 14 Kasım'da
Türkiye sinemalarında

Gitmek filmine İsviçre'de
Türk sansürü

Kazım Öz'ün Fırtına filmi
14 Kasım'da
sinemalarda  

2. Paris Kürt Film
Festivali

Montreal Dunya Filmleri
Festivali

“Siyabo”nun belgeseli
çekildi

"Gurê bi Zengil" kurgu
aşamasında

Gerilla-yönetmen Halil
Dağ yaşamını yitirdi

İkinci Hamburg Kürt Film
Günleri Halil Dağ'a
adandı

Fırtına’ İstanbul Film
Festivali’nde

'Narkolepsi' Ankara Film
Festivali'nde

Oldenburg Kürt film
günler başladı

Paris Kürt video
sergisine davet

"Zarokên Axa Qelişî" adlı
Kürtçe filmin galasına
sansür

Gure bi Zingil’ın
çekimleri tamamlandı

‘Zarokên Ax a Qelişî’
Ceylanpınar’da

13 Kurşun'a onur ödülü

Yusuf Yeşilöz'ün son
belgeseli; Müzik Aşkı

Yüksekovalı oyuncu
Fransa yolcusu

Charlie Chaplin 30 yıl  
önce yaşama veda etti

Kürt oyuncu aranıyor

Londra’da Kürt filmlerine
yoğun ilgi

'Trajedilerin hepsi
senaryo oldu

1. Paris Kürt Film
Festivali başladı

Dortmund'da Kürt Film
Haftası

Diyarbakır'da ilk çocuk
sinemacılar

5. Londra Kürt Film
Festivali'ne çağrı

Nusaybin'de film
gösterisi

Mazıdağı'nda Mehmed
Uzun Festivali başladı

Amsterdam Kısa Film
Festivaliı

Ingmar Bergman öldü

Forster’den Kürt filmi

‘Son Oyun’a Fas’tan ödül

Hakkari'nin ilk Kürtçe filmi

Madımak Katliamı
belgesel oldu

Son Oyun'a Fas'tan davet

Filmi icin yardim bekliyor

Ankara'da belgesel
gösterimi

Cannes Film Festivali
başlıyor

Yarım Ay'a bir ödül de
Portekiz'den

Stuttgart'da Kürt Film
Günleri'ne büyük ilgi

Amin Korki'ye
Singağur'da iki ödül

Ankara Kürt Film Günleri
18 Mayıs'ta başlıyor

Stuttgart'da Kürt Film
Günleri

Dol'un Almanya galası
yapıldı

Hamburg'dan Kürt
filmleri geçti

Hamburg Kürt Film
Günleri

Kürt filmleri Hamburg'da

'Tandır' filmi festivallerde

Tünelin ucundaki ışık gibi

Hamburg Kürt Film
Festivali Programı

Hamburg Kürt Film
Festivali başlıyor

Paris Kürt Film Festivali

Yarim Ay Portekiz,
Amerika ve Almanya'da

David Tolhildan
Hamburg'ta

Haber Arşivi >>>